कृष्ण प्रसाद सापकोटा

काठमाडौँ ०३ चैत २०८१ /  नेपालमा भ्रष्टाचार निरन्तर रुपमा एउटा गम्भीर चुनौतीको रूपमा देखापरेको छ। सरकारी निकायदेखि निजी क्षेत्रसम्म, शैक्षिक संस्था, न्यायालय, तथा प्रशासनिक क्षेत्रमा अनियमितता र भ्रष्टाचारका घटनाहरू बढ्दो क्रममा रहेका छन्।

नेपालमा भ्रष्टाचारको अवस्था
नेपालको भ्रष्टाचार सूचकांक (CPI) अनुसार, नेपाल भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि पर्याप्त प्रभावकारी उपाय अपनाउन नसकेको देखिन्छ। अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग (CIAA) ले प्रत्येक वर्ष सयौं उजुरीहरू प्राप्त गर्ने गरेको छ, तर ठूला माछाहरू कारबाहीको दायरामा नआएको गुनासो आम नागरिकबाट उठ्ने गरेको छ।

भ्रष्टाचारका प्रमुख कारणहरू

• कानुनी व्यवस्था कार्यान्वयनमा कमजोरी
• राजनीतिक हस्तक्षेप र संरक्षण
• पारदर्शिताको अभाव
• आर्थिक असमानता र जागिर सुरक्षितताको समस्या
• प्रशासनिक ढिलासुस्ती

भ्रष्टाचारको असर
भ्रष्टाचारले देशको आर्थिक विकासलाई अवरुद्ध पार्छ। विदेशी लगानीमा गिरावट आउँछ, गरिबी बढ्छ, जनताले आधारभूत सेवा पाउन सक्दैनन्, र सरकारप्रति विश्वास घट्छ। साथै, प्रभावशाली व्यक्तिहरूको पहुँचमा मात्र अवसर सीमित हुने भएकाले आम नागरिकको विकासमा बाधा पुग्छ।

नियन्त्रणका उपायहरू

• कडा कानुनी व्यवस्था लागू गर्दै दोषीलाई कारबाही गर्ने।
• सार्वजनिक सेवाहरूलाई डिजिटल प्रणालीमार्फत पारदर्शी बनाउने।
• भ्रष्टाचार विरुद्ध नागरिक सचेतना अभियान सञ्चालन गर्ने।
• स्वतन्त्र छानबिन र निगरानी संयन्त्रहरू बलियो बनाउने।
• अख्तियार लगायतका संस्थाहरूलाई प्रभावकारी बनाउने।

निष्कर्ष
नेपालमा भ्रष्टाचार हटाउनका लागि सरकारी संयन्त्र मात्र पर्याप्त छैन, जनस्तरबाट समेत खबरदारी आवश्यक छ। पारदर्शिता, सुशासन, र कानुनी शासनलाई सुदृढ गर्दै भ्रष्टाचारमुक्त समाज निर्माण गर्न सबै पक्ष जिम्मेवार बन्नु पर्ने देखिन्छ।